Çölyak, bir gıda alerjisi veya tercih meselesi değil; ince bağırsakta emilim yüzeyini tahrip eden otoimmün bir hastalıktır. Buğday, arpa ve çavdarda bulunan gluten, duyarlı kişilerde bağışıklık yanıtını tetikler.
Belirtiler her zaman bağırsakta olmayabilir
| Sistem | Olası belirtiler |
|---|---|
| Sindirim | İshal veya kabızlık, şişkinlik, gaz, karın ağrısı |
| Genel | Kilo kaybı, büyüme geriliği, kronik yorgunluk |
| Kan | Demir eksikliği anemisi (tedaviye dirençli) |
| Kemik | Osteopeni, osteoporoz, kemik ağrıları |
| Cilt | Dermatit herpetiformis (kaşıntılı döküntü) |
| Sinir sistemi | Baş ağrısı, beyin sisi, periferik nöropati |
| Üreme | İnfertilite, tekrarlayan düşükler |
Tanı sırası kritik önemdedir
- Gluten tüketmeye devam ederken kan testi (doku transglutaminaz IgA + total IgA)
- Antikor pozitifse ince bağırsak biyopsisi ile doğrulama
- Gerektiğinde genetik test (HLA-DQ2/DQ8) ile dışlama
- Tanı sonrası glutensiz beslenmeye geçiş ve eksikliklerin taranması
Çok önemli: Test öncesi kendi kararınızla gluteni kesmeyin. Glutensiz beslenen kişide antikorlar normale döner ve tanı gözden kaçar. Şüphe varsa önce hekime başvurun.
Gluten içeren ve içermeyen gıdalar
| Kaçınılması gerekenler | Güvenli alternatifler |
|---|---|
| Buğday, arpa, çavdar, irmik, bulgur | Pirinç, karabuğday, kinoa, darı |
| Ekmek, makarna, bisküvi, kek | Sertifikalı glutensiz ürünler |
| Bira, malt içeren içecekler | Şarap, damıtılmış içecekler (etiket kontrolü ile) |
| Sos, hazır çorba, işlenmiş et (gizli gluten) | Taze et, balık, yumurta, sebze, meyve |
| Standart yulaf (çapraz bulaş riski) | Sertifikalı glutensiz yulaf |
Çapraz bulaşı önlemek
- Ayrı ekmek kızartma makinesi ve kesme tahtası kullanmak
- Ortak kavanozlara (reçel, tereyağı) bulaşmış bıçak sokmamak
- Kızartma yağını paylaşmamak
- Dışarıda yemekte mutfağa çapraz bulaş konusunu net iletmek
- Etiketleri “gluten içerebilir” ifadesi açısından okumak
Tanı sonrası takip edilmesi gerekenler
- Demir, ferritin, B12, folat, D vitamini, çinko düzeyleri
- Kemik yoğunluğu değerlendirmesi
- Antikor düzeylerinin diyet uyumu açısından izlenmesi
- Eşlik edebilecek otoimmün hastalıkların (Hashimoto, tip 1 diyabet) taranması
- Bağırsak mikrobiyotasının ve mukoza iyileşmesinin desteklenmesi
Bu konuda görüşmek ister misiniz? Kişiye özel değerlendirme için randevu oluşturun.
Randevu Al Kaynakça
- NIDDK — Celiac Disease
- Celiac Disease Foundation — What is Celiac Disease?
- PubMed — çölyak hastalığı tanı ve izlem
Bu içerik yalnızca bilgilendirme amaçlıdır ve hekim muayenesinin yerini tutmaz. Sağlık kararlarınız için hekiminize danışınız.
