Besin duyarlılıkları, alerjiden farklı olarak saatler veya günler sonra ortaya çıkabilir. Bu gecikme, hangi gıdanın sorumlu olduğunu tahmin etmeyi zorlaştırır. Eliminasyon diyeti bu belirsizliği sistematik biçimde çözer.
Alerji, intolerans ve duyarlılık farkı
| Özellik | Alerji | İntolerans | Duyarlılık |
|---|---|---|---|
| Mekanizma | IgE aracılı bağışıklık | Enzim eksikliği | Bağışıklık/inflamatuar yanıt |
| Başlangıç | Dakikalar içinde | Saatler | Saatler-günler |
| Örnek | Fıstık alerjisi | Laktoz intoleransı | Gluten duyarlılığı |
| Risk | Anafilaksi olabilir | Sindirim şikâyetleri | Kronik, sinsi şikâyetler |
| Test | Deri/kan testi | Nefes testi | Eliminasyon-provokasyon |
Hangi durumlarda düşünülür?
- Açıklanamayan şişkinlik, gaz ve düzensiz bağırsak alışkanlığı
- Kronik yorgunluk ve beyin sisi
- Egzama, akne, ürtiker gibi cilt şikâyetleri
- Migren ve tekrarlayan baş ağrıları
- Eklem ve kas ağrıları
- Otoimmün hastalıklarda inflamatuar yükün azaltılması
Üç aşamalı protokol
- Eliminasyon (3-6 hafta): Şüpheli gıdalar tamamen çıkarılır, belirtiler günlüğe kaydedilir
- Değerlendirme: Şikâyetlerde iyileşme olup olmadığı gözden geçirilir
- Yeniden ekleme (reintroduction): Gıdalar teker teker, 3 gün arayla eklenir ve yanıt izlenir
Sık çıkarılan gıda grupları
| Grup | Neden şüpheli? |
|---|---|
| Gluten içeren tahıllar | Bağırsak geçirgenliği ve inflamasyonla ilişkilendirilir |
| Süt ürünleri | Laktoz ve kazein duyarlılığı |
| Yumurta | Sık görülen duyarlılık kaynağı |
| Soya ve mısır | İşlenmiş gıdalarda yaygın |
| Rafine şeker | İnflamatuar yükü artırır |
| Alkol ve kafein | Bağırsak ve uyku üzerine etki |
Yeniden ekleme kuralları
- Aynı anda tek bir gıda ekleyin
- Eklediğiniz gıdayı 1 gün boyunca 2-3 porsiyon tüketin
- Sonraki 2-3 gün yeni bir şey eklemeden belirtileri gözlemleyin
- Şikâyet olursa o gıdayı geri çıkarıp tabloyu kaydedin
- Tüm süreci bir günlükle takip edin
Eliminasyon diyeti geçici bir tanı aracıdır, kalıcı bir yaşam biçimi değildir. Uzun süreli ve rehbersiz kısıtlama; besin eksikliklerine, mikrobiyota çeşitliliğinde azalmaya ve yeme kaygısına yol açabilir. Süreç hekim veya diyetisyen eşliğinde yürütülmelidir.
Çölyak şüphesi varsa gluteni kesmeden ÖNCE test yaptırın; aksi hâlde tanı gözden kaçar.
Bu konuda görüşmek ister misiniz? Kişiye özel değerlendirme için randevu oluşturun.
Randevu Al Kaynakça
- NHS — Food Allergy: belirtiler, tanı ve yönetim
- NIAID — Food Allergy
- PubMed — eliminasyon diyeti ve besin duyarlılıkları
Bu içerik yalnızca bilgilendirme amaçlıdır ve hekim muayenesinin yerini tutmaz. Sağlık kararlarınız için hekiminize danışınız.
